Folium Crini Latifolii

Tóm tắt

Trinh nữ hoàng cung (Lá) (Folium Crini latifolii) là lá đã phơi hoặc sấy khô của cây Trinh nữ hoàng cung (Crinum latifolium L.), thuộc họ Thủy tiên (Amaryllidaceae). Trinh nữ hoàng cung phân bố chủ yếu ở các khu vực Nam Á và Đông Nam Á như Ấn Độ, Myanmar, Thái Lan, Lào, Campuchia, và Việt Nam. Tại Việt Nam, cây mọc hoang và được trồng ở cả ba miền Bắc, Trung, Nam. Theo y học cổ truyền, Trinh nữ hoàng cung có vị đắng, tính mát, với công năng lợi niệu, nhuyễn kiên, tán kết, tiêu u, và giải độc. Lá thường được dùng chữa tiểu tiện bí dắt, u xơ tuyến tiền liệt, u vú, u tử cung, và đau dạ dày. Lá tươi và thân hành có thể dùng ngoài, hơ nóng xoa bóp vào chỗ sưng đau do thấp khớp hoặc sang chấn. Tác dụng dược lý của Trinh nữ hoàng cung bao gồm kháng viêm, kháng khuẩn, chống oxy hóa, giảm đau, điều hòa kinh nguyệt, chống ung thư, và bảo vệ gan. Thành phần hóa học chính là nhóm alkaloid, trong đó có crinamidin, được xác định qua sắc ký lớp mỏng.

I. Thông tin về dược liệu

Định danh

• Dược liệu tiếng Việt: Trinh Nữ Hoàng Cung - Lá
• Dược liệu tiếng Trung: nan (nan)
• Dược liệu tiếng Anh: nan
• Dược liệu latin thông dụng: Folium Crini Latifolii
• Dược liệu latin kiểu DĐVN: nan
• Dược liệu latin kiểu DĐVN: nan
• Dược liệu latin kiểu thông tư: nan
• Bộ phận dùng: Lá (Folium)

Mô tả dược liệu

Theo dược điển Việt nam V: nan

Mô tả dược liệu theo thông tư chế biến dược liệu theo phương pháp cổ truyền: nan

Chế biến

Chế biến theo dược điển việt nam V: nan

Chế biến theo thông tư: nan

II. Thông tin về thực vật

Dược liệu Trinh Nữ Hoàng Cung - Lá từ bộ phận Lá từ loài Crinum latifolium.

Mô tả thực vật: ” Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam ” - Đỗ Tất Lợi Mô tả cây: Trinh nữ hoàng cung là một loại cỏ, thân hành như củ hành tây to, đường kính 10-15cm, bẹ lá úp vào nhau thành một thân giả dài khoảng 10-15cm, có nhiều lá mỏng kéo dài từ 80-100cm, rộng 3-8cm, hai bên mép lá lượn sóng. Gân lá song song, mặt trên lá lõm thành rãnh, mặt dưới lá có một sống lá nổi rất rõ, đầu bẹ lá nơi sát đất có màu tím. Hoa mọc thành tán gồm 6-18 hoa, trên một cán hoa dài 30-60cm . Cánh hoa màu trắng có điểm màu tím đỏ, từ thân hành mọc rất nhiều củ con có thể tách ra để trồng riêng dễ dàng.

Tài liệu tham khảo: “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam” - Đỗ Tất Lợi Trong dược điển Việt nam, loài Crinum latifolium được sử dụng làm dược liệu.

Phân loại thực vật của Crinum latifolium

Kingdom: Plantae

Phylum: Tracheophyta

Order: Asparagales

Family: Amaryllidaceae

Genus: Crinum

Species: Crinum latifolium

Phân bố trên thế giới: nan, Marshall Islands, Jamaica, Sri Lanka, Seychelles, Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha, Guadeloupe, Hong Kong, unknown or invalid, Angola, Japan, Martinique, Saint Barthélemy, British Indian Ocean Territory, Madagascar, Indonesia, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland, India, Brazil, Thailand, China, Malaysia, Puerto Rico

Phân bố tại Việt nam: Không có ghi nhận ở Việt Nam

III. Thành phần hóa học

Theo tài liệu của GS. Đỗ Tất Lợi: Nhóm hóa học: alkaloid Tên hoạt chất biomaker: +Sắc ký lớp mỏng: Việc so sánh vết của mẫu thử với vết của crinamidin chuẩn cho thấy sự hiện diện của crinamidin trong dược liệu.

Theo cơ sở dữ liệu lotus, loài Crinum latifolium đã phân lập và xác định được 63 hoạt chất thuộc về các nhóm Amaryllidaceae alkaloids, Tetrahydroisoquinolines, Steroids and steroid derivatives, Pyrans, Carboxylic acids and derivatives, Quinolines and derivatives, Fatty Acyls, Coumarins and derivatives, Benzopyrans trong bảng dưới đây.

chemicalTaxonomyClassyfireClass	smiles_count
Amaryllidaceae alkaloids	2172
Benzopyrans	57
Carboxylic acids and derivatives	50
Coumarins and derivatives	38
Fatty Acyls	24
Pyrans	16
Quinolines and derivatives	295
Steroids and steroid derivatives	180
Tetrahydroisoquinolines	144

Danh sách chi tiết các hoạt chất như sau:

Nhóm Amaryllidaceae alkaloids.

Nhóm Benzopyrans.

Nhóm Carboxylic acids and derivatives.

Nhóm Coumarins and derivatives.

Nhóm Fatty Acyls.

Nhóm Pyrans.

Nhóm Quinolines and derivatives.

Nhóm Steroids and steroid derivatives.

Nhóm Tetrahydroisoquinolines.

---

IV. Tác dụng dược lý

Theo tài liệu quốc tế: nan

---

V. Dược điển Việt Nam V

Soi bột

nan

Vi phẫu

nan

Định tính

nan

Định lượng

nan

Thông tin khác

• Độ ẩm: nan
• Bảo quản: nan

VI. Dược điển Hồng kong

---

VII. Y dược học cổ truyền

nan

Tên vị thuốc: nan

Tính: nan

Vị: nan

Quy kinh: nan

Công năng chủ trị: nan

Phân loại theo thông tư: nan

Tác dụng theo y dược cổ truyền: nan

Chú ý: nan

Kiêng kỵ: nan

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Amaryllidaceae alkaloids là lycorine (LTS0186544), hamayne (LTS0182031), 5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraen-15-ol (LTS0223604), crinine (LTS0187333), 5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraene-15,18-diol (LTS0255460), 15-methoxy-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraen-18-ol (LTS0204367), (1s,15r,18r)-15-methoxy-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraen-18-ol (LTS0068876), (1s,13s,15r,18s)-15-methoxy-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraen-18-ol (LTS0170374), crinamine (LTS0136441), (1s,13s,15s,18s)-18-hydroxy-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraen-15-yl acetate (LTS0233467), crinamidine (LTS0240954), lycorine (LTS0250349), 18-hydroxy-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraen-15-yl acetate (LTS0099869), (1s,13r,15r)-9-methoxy-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraen-15-ol (LTS0093647), 3-o-acetylhamayne (LTS0041666), 9-hydroxy-4-methyl-11,16,18-trioxa-4-azapentacyclo[11.7.0.0²,¹⁰.0³,⁷.0¹⁵,¹⁹]icosa-1(20),7,13,15(19)-tetraen-12-one (LTS0136506), 9-methoxy-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraen-15-ol (LTS0229851), hippeastrine (LTS0267602), (1s,13r,15r,18s)-15-methoxy-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraen-18-ol (LTS0047747), 1-o-acetyllycorine (LTS0193029), ambelline (LTS0112480), undulatine (LTS0266360), (1r,13s,15r)-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraen-15-ol (LTS0242023), (1r,13s,15s)-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraen-15-ol (LTS0132470), 15-methoxy-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraene-11,18-diol (LTS0001591), (1s,13r,15r,18s)-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraene-15,18-diol (LTS0049104), 9,15-dimethoxy-5,7,17-trioxa-12-azahexacyclo[10.6.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸.0¹⁶,¹⁸]icosa-2,4(8),9-triene (LTS0175665), (1s,11r,13s,15r,18s)-15-methoxy-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraene-11,18-diol (LTS0185074), (1r,13r,15r,18s)-9,15-dimethoxy-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraen-18-ol (LTS0014224), 3-o-acetylhamayne (LTS0080119), (1s,13r,15r,18s)-18-hydroxy-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraen-15-yl acetate (LTS0104418), (1s,13s,15r)-9-methoxy-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraen-15-ol (LTS0164242), (1r,13s,15s,18s)-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraene-11,15,18-triol (LTS0164219), (1r,13s,15r,18s)-15-methoxy-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraene-11,18-diol (LTS0270786), hamayne (LTS0275923), (1s,17r,18s,19s)-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.6.1.0²,¹⁰.0⁴,⁸.0¹⁵,¹⁹]nonadeca-2,4(8),9,15-tetraene-17,18-diol (LTS0013699), 9,15-dimethoxy-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraene (LTS0025267), 4-(2-{[(3,4-dimethoxyphenyl)methyl]amino}ethyl)phenol (LTS0139765), (2s,3s,4r,5s,6r)-2-[4-(2-{[(3,4-dimethoxyphenyl)methyl]amino}ethyl)phenoxy]-6-(hydroxymethyl)oxane-3,4,5-triol (LTS0251026), 9,15-dimethoxy-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2(10),3,8,16-tetraen-11-ol (LTS0080708), (1s,13s,15r)-9,15-dimethoxy-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.5.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸]nonadeca-2,4(8),9,16-tetraene (LTS0049543), 9,15-dimethoxy-5,7,17-trioxa-12-azahexacyclo[10.6.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸.0¹⁶,¹⁸]icosa-2(10),3,8-trien-11-ol (LTS0113842), (1s,13r,15r,16s,18r)-9-methoxy-5,7,17-trioxa-12-azahexacyclo[10.6.2.0¹,¹³.0²,¹⁰.0⁴,⁸.0¹⁶,¹⁸]icosa-2(10),3,8-triene-11,15-diol (LTS0129621).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Benzopyrans là (11s,15r,18r,19s)-14-methyl-5,7,20,21-tetraoxa-14-azahexacyclo[16.2.1.0²,¹⁰.0⁴,⁸.0¹¹,¹⁵.0¹¹,¹⁹]henicosa-2,4(8),9-triene (LTS0040874).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Carboxylic acids and derivatives là 2-(1-carboxyethoxy)propanoic acid (LTS0204177), (2s)-2-[(1r)-1-carboxyethoxy]propanoic acid (LTS0152488).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Coumarins and derivatives là (6,7-dimethoxy-2-oxochromen-4-yl)methyl 3-methylbut-2-enoate (LTS0048088).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Fatty Acyls là octadec-8-enimidic acid (LTS0034289).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Pyrans là 6-hydroxy-2h-pyran-3-carbaldehyde (LTS0273281).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Quinolines and derivatives là 5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.6.1.0²,¹⁰.0⁴,⁸.0¹⁵,¹⁹]nonadeca-1(19),2(10),3,8,13,15,17-heptaen-11-one (LTS0088729), 4-hydroxy-5-methoxy-9-azatetracyclo[7.6.1.0²,⁷.0¹²,¹⁶]hexadeca-1(15),2(7),3,5,10,12(16),13-heptaen-8-one (LTS0072387), 5-hydroxy-4-methoxy-9-azatetracyclo[7.6.1.0²,⁷.0¹²,¹⁶]hexadeca-1(15),2(7),3,5,10,12(16),13-heptaen-8-one (LTS0099296), trisphaeridine (LTS0048431), 4,5-dimethoxy-9-azatetracyclo[7.6.1.0²,⁷.0¹²,¹⁶]hexadeca-1(15),2(7),3,5,10,12(16),13-heptaen-8-one (LTS0177486), oxoassoanine (LTS0083773), 5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.6.1.0²,¹⁰.0⁴,⁸.0¹⁵,¹⁹]nonadeca-2,4(8),9,14-tetraene-16,17,18-triol (LTS0239860), (1s,16r,17s,18s,19r)-5,7-dioxa-12-azapentacyclo[10.6.1.0²,¹⁰.0⁴,⁸.0¹⁵,¹⁹]nonadeca-2,4(8),9,14-tetraene-16,17,18-triol (LTS0050454).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Steroids and steroid derivatives là (3r,6s,8r,11s,12s,15r,16r)-7,7,12,16-tetramethyl-15-[(2r)-6-methylhept-5-en-2-yl]pentacyclo[9.7.0.0¹,³.0³,⁸.0¹²,¹⁶]octadecan-6-ol (LTS0062833), cycloartenol (LTS0269561).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Tetrahydroisoquinolines là cherylline (LTS0026954), 4-(4-hydroxyphenyl)-6-methoxy-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-7-ol (LTS0052602), (4s)-4-(4-hydroxyphenyl)-6-methoxy-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-5-ol (LTS0092806), 4-(4-hydroxyphenyl)-6-methoxy-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-5-ol (LTS0185544).