Semen Armeniacae Amarum

Tóm tắt

Khổ Hạnh Nhân (Semen Armeniacae amarum) là hạt lấy ở quả chín được bỏ hạch cứng đã phơi hay sấy khô của cây Mơ (Primus armeniaca L.), thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae). Cây mọc hoang khắp nơi. Hiện nay ở Việt Nam, cây được trồng nhiều ở vùng Bắc Trung Bộ. Theo tài liệu cổ, khổ hạnh nhân tính khổ, tân, ôn, ít độc, vào 2 kinh phế, đại tràng. Khổ hạnh nhân dùng bổ phế, nhuận tràng, giảm ho suyễn do môi trường hoặc đờm ẩm, táo bón do huyết hư, thiếu tân dịch, và làm mềm da. Khổ Hạnh Nhân chứa amygdalin, có thể phân giải tạo cyanide, được sử dụng với liều thấp để giảm đau, nhưng cần thận trọng vì độc tính.

I. Thông tin về dược liệu

Định danh

• Dược liệu tiếng Việt: Khổ Hạnh Nhân - Hạt
• Dược liệu tiếng Trung: nan (nan)
• Dược liệu tiếng Anh: nan
• Dược liệu latin thông dụng: Semen Armeniacae Amarum
• Dược liệu latin kiểu DĐVN: Semen Vignae Radiatae
• Dược liệu latin kiểu DĐVN: nan
• Dược liệu latin kiểu thông tư: nan
• Bộ phận dùng: Hạt (Semen)

Mô tả dược liệu

Theo dược điển Việt nam V: nan

Mô tả dược liệu theo thông tư chế biến dược liệu theo phương pháp cổ truyền: nan

Chế biến

Chế biến theo dược điển việt nam V: nan

Chế biến theo thông tư: nan

II. Thông tin về thực vật

Dược liệu Khổ Hạnh Nhân - Hạt từ bộ phận Hạt từ loài Prunus armeniaca.

Mô tả thực vật: Cây mơ là một loại cây nhỏ, cao chùng 4-5m. Lá mọc so le, có cuống phiến lá hình bầu dục, nhọn ở đầu, mép lá có răng cưa nhỏ. Cuối mùa đông ra hoa có 5 sắc trắng hoặc màu hồng, mùi thơm. Quả chín vào tháng 34. Đây là một quả hạch, hình cầu, màu vàng xanh: Có nhiều thịt trong có một hạt. Ngoài cây mơ nói ở đây, tại một số tỉnh miền Bắc có loài song mai, mỗi đốt mọc 2 quả được coi là quí hơn.

Tài liệu tham khảo: “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam” - Đỗ Tất Lợi Trong dược điển Việt nam, loài Prunus armeniaca được sử dụng làm dược liệu.

Phân loại thực vật của Prunus armeniaca

Kingdom: Plantae

Phylum: Tracheophyta

Order: Rosales

Family: Rosaceae

Genus: Prunus

Species: Prunus armeniaca

Phân bố trên thế giới: Germany, France, nan, Switzerland, Hungary, Spain, Mexico, South Africa, Australia, Mongolia, Kyrgyzstan, Russian Federation, Romania, India, Türkiye, Ukraine, Argentina, United States of America, China, Kazakhstan, New Zealand, Greece, Canada, Morocco, Iran (Islamic Republic of), Austria, Belgium

Phân bố tại Việt nam: Không có ghi nhận ở Việt Nam

III. Thành phần hóa học

Theo tài liệu của GS. Đỗ Tất Lợi: (1) Nhóm hóa học: cyanogenic glycosides (2) Tên hoạt chất biomarker trong dược điển Việt Nam là: Amygdalin

Theo cơ sở dữ liệu lotus, loài Prunus armeniaca đã phân lập và xác định được 153 hoạt chất thuộc về các nhóm Cinnamic acids and derivatives, Dibenzylbutane lignans, Flavonoids, Steroids and steroid derivatives, Carboxylic acids and derivatives, Organooxygen compounds, Benzene and substituted derivatives, Fatty Acyls, Lactones, Phenols, Prenol lipids, Furanoid lignans trong bảng dưới đây.

chemicalTaxonomyClassyfireClass	smiles_count
Benzene and substituted derivatives	129
Carboxylic acids and derivatives	12
Cinnamic acids and derivatives	167
Dibenzylbutane lignans	116
Fatty Acyls	314
Flavonoids	2977
Furanoid lignans	162
Lactones	17
Organooxygen compounds	1661
Phenols	88
Prenol lipids	1924
Steroids and steroid derivatives	486

Danh sách chi tiết các hoạt chất như sau:

Nhóm Benzene and substituted derivatives.

Nhóm Carboxylic acids and derivatives.

Nhóm Cinnamic acids and derivatives.

Nhóm Dibenzylbutane lignans.

Nhóm Fatty Acyls.

Nhóm Flavonoids.

Nhóm Furanoid lignans.

Nhóm Lactones.

Nhóm Organooxygen compounds.

Nhóm Phenols.

Nhóm Prenol lipids.

Nhóm Steroids and steroid derivatives.

---

IV. Tác dụng dược lý

Theo tài liệu quốc tế: nan

---

V. Dược điển Việt Nam V

Soi bột

nan

Vi phẫu

nan

Định tính

nan

Định lượng

nan

Thông tin khác

• Độ ẩm: nan
• Bảo quản: nan

VI. Dược điển Hồng kong

---

VII. Y dược học cổ truyền

nan

Tên vị thuốc: nan

Tính: nan

Vị: nan

Quy kinh: nan

Công năng chủ trị: nan

Phân loại theo thông tư: nan

Tác dụng theo y dược cổ truyền: nan

Chú ý: nan

Kiêng kỵ: nan

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Benzene and substituted derivatives là 3,4-dihydroxybenzoic acid (LTS0018765), 2-phenyl-ethanol (LTS0206341), 4-vinylphenol (LTS0148777), benzoic acid (LTS0145871), benzaldehyde (LTS0094193), mandelonitrile (LTS0237414), (r)-mandelamide (LTS0251186), phenylacetaldehyde (LTS0245512), benzyl alcohol (LTS0125638).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Carboxylic acids and derivatives là butyl propionate (LTS0210550).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Cinnamic acids and derivatives là ferulic acid (LTS0077328), sinapinate (LTS0173482), 3,4-dihydroxycinnamic acid (LTS0128050), para-coumaric acid (LTS0266252), sinapoyl alcohol (LTS0275766), hydroxycinnamic acid (LTS0233023), ferulic acid (LTS0273002).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Dibenzylbutane lignans là (2s,3r)-2,3-bis(4-hydroxy-3-methoxyphenyl)(¹³c)methylbutane-1,4-diol (LTS0268699), secoisolariciresinol (LTS0086727).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Fatty Acyls là linoleic (LTS0013198), isovaleric acid (LTS0156600), hexyl butyrate (LTS0143525), ethyl butyrate (LTS0106732), butyl β-d-glucopyranoside (LTS0155906), oleic acid (LTS0256910), butanoic acid (LTS0175510), butyl butyrate (LTS0236625), 2-methylbutanoic acid (LTS0213858), hexanol (LTS0217299), hexyl 2-methylbutyrate (LTS0234493), ethyl hexanoate (LTS0021856), butyl 2-methylbutyrate (LTS0230033), hexanoic acid (LTS0031054), hexyl hexanoate (LTS0063928), lauric acid (LTS0051907), caprylic acid (LTS0254176), butyl hexanoate (LTS0254165), amyl butyrate (LTS0030398).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Flavonoids là rutin (LTS0042292), 2-(3,4-dihydroxyphenyl)-5,7-dihydroxy-3-{[3,4,5-trihydroxy-6-(hydroxymethyl)oxan-2-yl]oxy}chromen-4-one (LTS0195312), isoquercetin (LTS0254337), 3-rutinosyl quercetin (LTS0032845), (+)-catechol (LTS0117079), (-)-epigallocatechin gallate (LTS0173211), (+)-dihydrokaempferol (LTS0134832), (1s,5s,6r,13r,21s)-5,13-bis(4-hydroxyphenyl)-4,12,14-trioxapentacyclo[11.7.1.0²,¹¹.0³,⁸.0¹⁵,²⁰]henicosa-2(11),3(8),9,15,17,19-hexaene-6,9,17,19,21-pentol (LTS0081798), (1s,13r,21s)-6,9,17,19,21-pentahydroxy-5,13-bis(4-hydroxyphenyl)-4,12,14-trioxapentacyclo[11.7.1.0²,¹¹.0³,⁸.0¹⁵,²⁰]henicosa-2,5,8,10,15,17,19-heptaen-7-one (LTS0116416), chamomile (LTS0104946), (2r,3s,4s)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-4-[(2r,3r)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-3,5,7-trihydroxy-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-8-yl]-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-3,5,7-triol (LTS0116257), (2r,3s,4s)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-4-[(2r,3r)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-3,5,7-trihydroxy-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-6-yl]-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-3,5,7-triol (LTS0196496), (2r,3r,4r)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-4-[(2r,3r)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-3,5,7-trihydroxy-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-8-yl]-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-3,5,7-triol (LTS0135510), gallocatechol (LTS0267305), 4-[3,5,7-trihydroxy-2-(3,4,5-trihydroxyphenyl)-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-8-yl]-2-(3,4,5-trihydroxyphenyl)-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-3,5,7-triol (LTS0144797), aromadendrin (LTS0153299), (2r,3s,4s)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-4-[(2r,3s)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-3,5,7-trihydroxy-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-8-yl]-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-3,5,7-triol (LTS0151498), geranin a (LTS0153482), kaempherol (LTS0155822), (3r)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-3,5,7-triol (LTS0267103), (1s,5r,6s,13r,21s)-5,13-bis(4-hydroxyphenyl)-4,12,14-trioxapentacyclo[11.7.1.0²,¹¹.0³,⁸.0¹⁵,²⁰]henicosa-2(11),3(8),9,15,17,19-hexaene-6,9,17,19,21-pentol (LTS0275410), epicatechin gallate (LTS0071606), (2r,3r)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-8-[(2r,3r)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-3,5,7-trihydroxy-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-4-yl]-4-[(2r,3s)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-3,5,7-trihydroxy-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-8-yl]-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-3,5,7-triol (LTS0059648), procyanidin c1 (LTS0260445), myricetin (LTS0139858), nictoflorin (LTS0182501), (1s,5r,6r,13r,21s)-5,13-bis(4-hydroxyphenyl)-4,12,14-trioxapentacyclo[11.7.1.0²,¹¹.0³,⁸.0¹⁵,²⁰]henicosa-2(11),3(8),9,15,17,19-hexaene-6,9,17,19,21-pentol (LTS0198052), 2-(3,4-dihydroxyphenyl)-5,7-dihydroxy-3-{[(2r,3s,4r,5r,6s)-3,4,5-trihydroxy-6-({[(2s,3s,4s,5s,6r)-3,4,5-trihydroxy-6-methyloxan-2-yl]oxy}methyl)oxan-2-yl]oxy}chromen-4-one (LTS0052429), epigallocatechin (LTS0052496), asahina (LTS0068303), (2r,3r,4r)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-4-[(2r,3s)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-3,5,7-trihydroxy-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-8-yl]-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-3,5,7-triol (LTS0066122), quercetin (LTS0004651), naringenin (LTS0031098), luteolin (LTS0017052), (1s,5s,6s,13r,21s)-5,13-bis(4-hydroxyphenyl)-4,12,14-trioxapentacyclo[11.7.1.0²,¹¹.0³,⁸.0¹⁵,²⁰]henicosa-2(11),3(8),9,15,17,19-hexaene-6,9,17,19,21-pentol (LTS0020877), hesperetin (LTS0087195), (2r,3s,4r)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-4-[(2r,3r)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-3,5,7-trihydroxy-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-6-yl]-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-3,5,7-triol (LTS0076760), kaempferol 3-o-rutinoside (LTS0097007), ent-epicatechin (LTS0265245).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Furanoid lignans là pinoresinol (LTS0057431), matairesinol (LTS0193475), lariciresinol (LTS0010950).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Lactones là γ-decalactone (LTS0263005).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Organooxygen compounds là chlorogenic acid (LTS0226495), hydroxyacetophenone (LTS0214036), prunasin (LTS0130138), (1s,3r,4s,5r)-1,3,5-trihydroxy-4-{[(2e)-3-(4-hydroxyphenyl)prop-2-enoyl]oxy}cyclohexane-1-carboxylic acid (LTS0122976), (2r)-2-phenyl-2-{[(4s,5s)-3,4,5-trihydroxy-6-({[(3r,5s,6r)-3,4,5-trihydroxy-6-(hydroxymethyl)oxan-2-yl]oxy}methyl)oxan-2-yl]oxy}acetonitrile (LTS0091377), 3-o-sinapoylquinic acid (LTS0036999), amygdalin (LTS0185669), 3-o-feruloyl-d-quinic acid (LTS0039027), (1r,3r,4s,5r)-1,3,4-trihydroxy-5-{[(2e)-3-(4-hydroxyphenyl)prop-2-enoyl]oxy}cyclohexane-1-carboxylic acid (LTS0198665), sucrose (LTS0272557), 4-o-feruloyl-d-quinic acid (LTS0140332), cryptochlorogenic acid (LTS0252404), amygdalin (LTS0157939), (2s,3s,4s,5r,6r)-3,4,5-trihydroxy-6-{[(2r,3r,4s,5r,6r)-3,4,5,6-tetrahydroxyoxan-2-yl]methoxy}oxane-2-carboxylic acid (LTS0246071), laetrile (LTS0251059), (2s)-2-phenyl-2-{[(2r,3r,4s,5s,6r)-3,4,5-trihydroxy-6-({[(2r,3r,4s,5s,6r)-3,4,5-trihydroxy-6-(hydroxymethyl)oxan-2-yl]oxy}methyl)oxan-2-yl]oxy}acetonitrile (LTS0185608), (3r,5r)-1,3,5-trihydroxy-4-{[(2e)-3-(4-hydroxyphenyl)prop-2-enoyl]oxy}cyclohexane-1-carboxylic acid (LTS0093718), (1s,3r,4r,5r)-1,3,4-trihydroxy-5-{[(2e)-3-(4-hydroxyphenyl)prop-2-enoyl]oxy}cyclohexane-1-carboxylic acid (LTS0211457), 3,4,5-trihydroxy-6-[(3,4,5,6-tetrahydroxyoxan-2-yl)methoxy]oxane-2-carboxylic acid (LTS0211604), acetoin (LTS0220819), neochlorogenic acid (LTS0235816), 3-feruloylquinic acid (LTS0062037), chlorogenic acid (LTS0001951), (2r,3r,5r,6r)-2-(benzyloxy)-6-(hydroxymethyl)oxane-3,4,5-triol (LTS0007372), isoamyl alcohol (LTS0112297), 5-o-sinapoylquinic acid (LTS0260720), 4-o-sinapoylquinic acid (LTS0045601).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Phenols là vanillin (LTS0136163), 2-methoxy-4-vinyl-phenol (LTS0128961), eugenol (LTS0052342), p-cresol (LTS0208715), tyrosol (LTS0132195), phenol (LTS0092642).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Prenol lipids là terpineol (LTS0136148), carotenoid (LTS0205297), (+)-α-carotene (LTS0200789), linalool, (+-)- (LTS0128839), 1,3,3-trimethyl-2-[(1e,3z,5z,7e,9e,11e,13z,15z,17e)-3,7,12,16-tetramethyl-18-(2,6,6-trimethylcyclohex-1-en-1-yl)octadeca-1,3,5,7,9,11,13,15,17-nonaen-1-yl]cyclohex-1-ene (LTS0078967), lycopene (LTS0116567), zeaxanthin (LTS0192928), β-ionone (LTS0155301), gibberellin a29 (LTS0250023), 4-[(1e)-3-hydroxybut-1-en-1-yl]-3,5,5-trimethylcyclohex-3-en-1-ol (LTS0247025), β,β-carotene (LTS0168447), phytofluene (LTS0181914), cryptoxanthin (LTS0132646), 4-[(1e)-3-hydroxybut-1-en-1-yl]-3,5,5-trimethylcyclohex-2-en-1-one (LTS0120878), gibberellin a5 (LTS0176017), (3e)-4-(4-hydroxy-2,6,6-trimethylcyclohex-1-en-1-yl)but-3-en-2-one (LTS0059292), β-carotene (LTS0275716), (1r,2r,5s,8s,9s,10r,12s)-5,12-dihydroxy-11-methyl-6-methylidene-16-oxo-15-oxapentacyclo[9.3.2.1⁵,⁸.0¹,¹⁰.0²,⁸]heptadecane-9-carboxylic acid (LTS0091006), (4s)-4-hydroxy-4-(3-hydroxybut-1-en-1-yl)-3,5,5-trimethylcyclohex-2-en-1-one (LTS0225700), cis-phytoene (LTS0239283), (9z)-β-carotene (LTS0252839), geraniol (LTS0258838), phytoene (LTS0186029), all-trans-phytofluene (LTS0269894), gibberellin a1 (LTS0013777), α-carotene (LTS0224243), nerol (LTS0244289), dehydrovomifoliol (LTS0209706), zeta-carotene (LTS0007334), gamma-carotene (LTS0108535).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Steroids and steroid derivatives là stigmast-5-en-3-ol (LTS0071224), unden (LTS0051393), estradiol (LTS0134723), stigmast-5-en-3-ol, (3β)- (LTS0204616), sitogluside (LTS0201798), 2-{[1-(5-ethyl-6-methylheptan-2-yl)-9a,11a-dimethyl-1h,2h,3h,3ah,3bh,4h,6h,7h,8h,9h,9bh,10h,11h-cyclopenta[a]phenanthren-7-yl]oxy}-6-(hydroxymethyl)oxane-3,4,5-triol (LTS0158828), (1s,3ar,3br,9br,11as)-11a-methyl-1h,2h,3h,3ah,3bh,4h,5h,9bh,10h,11h-cyclopenta[a]phenanthrene-1,7-diol (LTS0069192), (3ar,3bs,9bs,11as)-7-hydroxy-11a-methyl-2h,3h,3ah,3bh,4h,5h,9bh,10h,11h-cyclopenta[a]phenanthren-1-one (LTS0031044).