Semen Nelumbinis Nuciferae

Tóm tắt

Sen (hạt) (Semen Nelumbinis nuciferae) là hạt đã bỏ vỏ cứng và cây mầm, được phơi hay sấy khô của quả già của cây Sen (Nelumbo nucifera Gaertn.), họ Sen (Nelumbonaceae). sen được trồng khắp nước ta. Hạt sen có vị ngọt, tính bình, vào kinh tỳ, thận, tâm. Hạt sen có tác dụng dược lý như chữa mất ngủ, suy nhược thần kinh, an thần, chữa bệnh di tinh, và còn dùng để chữa tiêu chảy, bệnh tả, kiết lỵ,… Trong hạt sen có chứa asparagin và một ít alkaloid (điển hình là nelumbin).

I. Thông tin về dược liệu

Định danh

• Dược liệu tiếng Việt: Sen - Hạt
• Dược liệu tiếng Trung: nan (nan)
• Dược liệu tiếng Anh: nan
• Dược liệu latin thông dụng: Semen Nelumbinis Nuciferae
• Dược liệu latin kiểu DĐVN: nan
• Dược liệu latin kiểu DĐVN: nan
• Dược liệu latin kiểu thông tư: nan
• Bộ phận dùng: Hạt (Semen)

Mô tả dược liệu

Theo dược điển Việt nam V: nan

Mô tả dược liệu theo thông tư chế biến dược liệu theo phương pháp cổ truyền: nan

Chế biến

Chế biến theo dược điển việt nam V: nan

Chế biến theo thông tư: nan

II. Thông tin về thực vật

Dược liệu Sen - Hạt từ bộ phận Hạt từ loài Nelumbo nucifera.

Mô tả thực vật: Sen là một loại cây mọc ở dưới nước, thân rễ hình trụ mọc ở trong bùn thường gọi là ngó sen hay ngẫu tiết, ăn được, lá (liên diệp) mọc lên khỏi mặt nước, cuống lá dài, có gai nhỏ, phiến lá hình khiên, to, đường kính 60-70cm có gần toả tròn. Hoa to màu trắng hay đỏ hồng, đều lưỡng tính. Đài 3-5, màu lục. Tràng gồm rất nhiều cánh màu hồng hay trắng một phần, những cánh ngoài còn có màu lục như lá đài. Nhị nhiều, bao phấn 2 ô, nứt theo một kẽ dọc. Trung đới mọc dài ra thành một phần hình trắng thường gọi là gạo sen dùng để ướp chè. Nhiều lá noãn rời nhau đựng trong một để hoa loe ra thành hình/hànras.com/ ngược gọi là gương sen hay liên phòng. Mỗi lá noãn có 1-2 tiểu noãn. Quả (thường gọi là hạt sen) chứa một hạt (liên nhục) không nội nhũ. Hai lá mầm dày. Chồi mầm (liên tâm) gồm 4 lá non gập vào phía trong.

Tài liệu tham khảo: “Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam” - Đỗ Tất Lợi Trong dược điển Việt nam, loài Nelumbo nucifera được sử dụng làm dược liệu. Chưa có thông tin về loài này trên gibf

III. Thành phần hóa học

Theo tài liệu của GS. Đỗ Tất Lợi: (1) Ancaloit, Flavonoid, Polyphenol, Tanin, Saponin, Amino acid và Protein, Carbohydrate và chất nhầy, Acid béo, Vitamin.

Theo cơ sở dữ liệu lotus, loài Nelumbo nucifera đã phân lập và xác định được 169 hoạt chất thuộc về các nhóm Cinnamic acids and derivatives, Aporphines, Diazines, Sulfonyl halides, Tetrahydroisoquinolines, Organooxygen compounds, Benzene and substituted derivatives, Isoquinolines and derivatives, Glycerolipids, Prenol lipids, Purine nucleosides, Steroids and steroid derivatives, Proaporphines, Fatty Acyls, Benzofurans, Flavonoids, Phenol ethers, Saturated hydrocarbons, Phenols, Unsaturated hydrocarbons trong bảng dưới đây.

chemicalTaxonomyClassyfireClass	smiles_count
Aporphines	889
Benzene and substituted derivatives	59
Benzofurans	37
Cinnamic acids and derivatives	107
Diazines	8
Fatty Acyls	286
Flavonoids	2120
Glycerolipids	89
Isoquinolines and derivatives	1191
Organooxygen compounds	365
Phenol ethers	15
Phenols	37
Prenol lipids	604
Proaporphines	88
Purine nucleosides	50
Saturated hydrocarbons	105
Steroids and steroid derivatives	661
Sulfonyl halides	27
Tetrahydroisoquinolines	23
Unsaturated hydrocarbons	52

Danh sách chi tiết các hoạt chất như sau:

Nhóm Aporphines.

Nhóm Benzene and substituted derivatives.

Nhóm Benzofurans.

Nhóm Cinnamic acids and derivatives.

Nhóm Diazines.

Nhóm Fatty Acyls.

Nhóm Flavonoids.

Nhóm Glycerolipids.

Nhóm Isoquinolines and derivatives.

Nhóm Organooxygen compounds.

Nhóm Phenol ethers.

Nhóm Phenols.

Nhóm Prenol lipids.

Nhóm Proaporphines.

Nhóm Purine nucleosides.

Nhóm Saturated hydrocarbons.

Nhóm Steroids and steroid derivatives.

Nhóm Sulfonyl halides.

Nhóm Tetrahydroisoquinolines.

Nhóm Unsaturated hydrocarbons.

---

IV. Tác dụng dược lý

Theo tài liệu quốc tế: nan

---

V. Dược điển Việt Nam V

Soi bột

nan

Vi phẫu

nan

Định tính

nan

Định lượng

nan

Thông tin khác

• Độ ẩm: nan
• Bảo quản: nan

VI. Dược điển Hồng kong

---

VII. Y dược học cổ truyền

nan

Tên vị thuốc: nan

Tính: nan

Vị: nan

Quy kinh: nan

Công năng chủ trị: nan

Phân loại theo thông tư: nan

Tác dụng theo y dược cổ truyền: nan

Chú ý: nan

Kiêng kỵ: nan

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Aporphines là (9s)-15,16-dimethoxy-10-azatetracyclo[7.7.1.0²,⁷.0¹³,¹⁷]heptadeca-1(16),2,4,6,13(17),14-hexaene (LTS0161962), 16-methoxy-10-methyl-10-azatetracyclo[7.7.1.0²,⁷.0¹³,¹⁷]heptadeca-1(17),2,4,6,13,15-hexaen-15-ol (LTS0068370), nuciferine (LTS0076096), (12s)-3,5-dioxa-11-azapentacyclo[10.7.1.0²,⁶.0⁸,²⁰.0¹⁴,¹⁹]icosa-1(20),2(6),7,14,16,18-hexaene (LTS0109421), 11-methyl-3,5-dioxa-11-azapentacyclo[10.7.1.0²,⁶.0⁸,²⁰.0¹⁴,¹⁹]icosa-1(20),2(6),7,14,16,18-hexaene (LTS0155012), 3,5-dioxa-11-azapentacyclo[10.7.1.0²,⁶.0⁸,²⁰.0¹⁴,¹⁹]icosa-1(20),2(6),7,14,16,18-hexaene (LTS0117403), (12r)-11-methyl-3,5-dioxa-11-azapentacyclo[10.7.1.0²,⁶.0⁸,²⁰.0¹⁴,¹⁹]icosa-1(20),2(6),7,14,16,18-hexaene (LTS0244800), nornuciferine (LTS0034266), nuciferine (LTS0249488), (9r)-16-methoxy-10-methyl-10-azatetracyclo[7.7.1.0²,⁷.0¹³,¹⁷]heptadeca-1(17),2,4,6,13,15-hexaen-15-ol (LTS0064124), r-(-)-asimilobine (LTS0061350), lysicamine (LTS0013970), 16-methoxy-10-methyl-10-azatetracyclo[7.7.1.0²,⁷.0¹³,¹⁷]heptadeca-1(17),2,4,6,13,15-hexaene (LTS0134913), (9r)-15,16-dimethoxy-10-azatetracyclo[7.7.1.0²,⁷.0¹³,¹⁷]heptadeca-1(16),2,4,6,13(17),14-hexaene (LTS0131511), anonaine (LTS0160152), 11-methyl-3,5-dioxa-11-azapentacyclo[10.7.1.0²,⁶.0⁸,²⁰.0¹⁴,¹⁹]icosa-1(20),2(6),7,12,14(19),15,17-heptaene (LTS0105471), liriodenine (LTS0132761), (9s)-15-methoxy-10-methyl-10-azatetracyclo[7.7.1.0²,⁷.0¹³,¹⁷]heptadeca-1(16),2,4,6,13(17),14-hexaen-16-ol (LTS0147423), 15,16-dimethoxy-10-methyl-10-azatetracyclo[7.7.1.0²,⁷.0¹³,¹⁷]heptadeca-1(17),2(7),3,5,8,13,15-heptaen-8-ol (LTS0193508), 16-methoxy-10-azatetracyclo[7.7.1.0²,⁷.0¹³,¹⁷]heptadeca-1(17),2,4,6,13,15-hexaen-15-ol (LTS0093098), 15,16-dimethoxy-10-methyl-10-azatetracyclo[7.7.1.0²,⁷.0¹³,¹⁷]heptadeca-1(17),2(7),3,5,8,13,15-heptaene-11,12-dione (LTS0109417), (-)-caaverine (LTS0156427), asimilobine (LTS0213923), (9r)-16-methoxy-10-methyl-10-azatetracyclo[7.7.1.0²,⁷.0¹³,¹⁷]heptadeca-1(17),2,4,6,13,15-hexaene (LTS0210898), 15-methoxy-10-azatetracyclo[7.7.1.0²,⁷.0¹³,¹⁷]heptadeca-1(16),2,4,6,13(17),14-hexaen-16-ol (LTS0228757).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Benzene and substituted derivatives là mono-n-butylphthalate (LTS0020034), p-anisic acid (LTS0123492), p-hydroxybenzoic acid (LTS0263634).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Benzofurans là (6r,7ar)-6-hydroxy-4,4,7a-trimethyl-6,7-dihydro-5h-1-benzofuran-2-one (LTS0027877).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Cinnamic acids and derivatives là 3-(4-hydroxy-3-methoxyphenyl)-n-[2-(4-hydroxyphenyl)ethyl]prop-2-enimidic acid (LTS0240896), (2e)-3-(4-hydroxyphenyl)-n-[2-(4-hydroxyphenyl)ethyl]prop-2-enimidic acid (LTS0067822), (2z)-3-(4-hydroxy-3-methoxyphenyl)-n-[2-(4-hydroxyphenyl)ethyl]prop-2-enimidic acid (LTS0255533).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Diazines là pyrazine (LTS0074122).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Fatty Acyls là palmitic acid (LTS0079439), ethyl hexadec-9-enoate (LTS0147439), arachidyl alcohol (LTS0230409), ethyl arachidonate (LTS0040332), butyloctanol (LTS0066074), tridecanol (LTS0234524), heneicosanoic acid (LTS0022159), ethylmyristate (LTS0033616), 1-dodecanol (LTS0116183), cis-11-eicosenoic acid (LTS0121218), glyceryl 1-linoleate (LTS0216344), tricosanoic acid (LTS0260192).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Flavonoids là isoquercetin (LTS0254337), (+)-catechol (LTS0117079), (+)-taxifolin (LTS0090664), rutin (LTS0042292), hyperoside (LTS0089156), α catechin (LTS0088008), (+)-epitaxifolin (LTS0096746), 2-(3,4-dihydroxyphenyl)-5,7-dihydroxy-3-{[3,4,5-trihydroxy-6-(hydroxymethyl)oxan-2-yl]oxy}chromen-4-one (LTS0195312), (2r,3s,4r)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-4-[(2r,3s)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-3,5,7-trihydroxy-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-6-yl]-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-3,5,7-triol (LTS0173939), quercetin-3-glucoside (LTS0154393), kaempherol (LTS0155822), narcissin (LTS0177843), 3-{[5-(1,2-dihydroxyethyl)-3,4-dihydroxyoxolan-2-yl]oxy}-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-5,7-dihydroxychromen-4-one (LTS0258961), trifolin (LTS0267055), trifolin (LTS0237581), 5,7-dihydroxy-3-{[(2r,3r,4s,5s,6r)-3,4,5-trihydroxy-6-(hydroxymethyl)oxan-2-yl]oxy}-2-(3,4,5-trihydroxyphenyl)chromen-4-one (LTS0190797), 2,3-dihydroquercetin (LTS0040950), querciturone (LTS0168861), astragalin (LTS0249588), miquelianin (LTS0045574), 5,7-dihydroxy-3-{[3,4,5-trihydroxy-6-(hydroxymethyl)oxan-2-yl]oxy}-2-(3,4,5-trihydroxyphenyl)chromen-4-one (LTS0197005), quercetin (LTS0004651), luteolin (LTS0017052), 3-{[(2s,3r,4s,5s,6r)-4,5-dihydroxy-6-(hydroxymethyl)-3-{[(2s,3r,4s,5r)-3,4,5-trihydroxyoxan-2-yl]oxy}oxan-2-yl]oxy}-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-5,7-dihydroxychromen-4-one (LTS0005222), myricetin 3-o-glucuronide (LTS0016453), 3-rutinosyl quercetin (LTS0032845), 3-{[4,5-dihydroxy-6-(hydroxymethyl)-3-[(3,4,5-trihydroxyoxan-2-yl)oxy]oxan-2-yl]oxy}-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-5,7-dihydroxychromen-4-one (LTS0030005), catechol (LTS0090912), (2r,3s,4r)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-4-[(2r,3r)-2-(3,4-dihydroxyphenyl)-3,5,7-trihydroxy-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-6-yl]-3,4-dihydro-2h-1-benzopyran-3,5,7-triol (LTS0076760), syringetin (LTS0048042).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Glycerolipids là oleoyl glycerol (LTS0013965), glyceryl 2-palmitate (LTS0114003), glyceryl palmitate (LTS0073260).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Isoquinolines and derivatives là armepavine (LTS0132808), (+/-)-armepavine (LTS0002502), (rs)-coclaurine (LTS0003620), 1-[(4-hydroxyphenyl)methyl]-6-methoxy-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-7-ol (LTS0108577), 5-{[(1r)-6,7-dimethoxy-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-1-yl]methyl}-2-{[(1r)-6-methoxy-1-[(4-methoxyphenyl)methyl]-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-7-yl]oxy}phenol (LTS0123021), 4-{[(1r)-6,7-dimethoxy-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-1-yl]methyl}-2-{[(1r)-6-methoxy-1-[(4-methoxyphenyl)methyl]-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-7-yl]oxy}phenol (LTS0084841), 2-methyl-1betah-coclaurine (LTS0123407), 4-{[(1r)-6,7-dimethoxy-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-1-yl]methyl}-2-{[(1r)-1-[(4-hydroxyphenyl)methyl]-6-methoxy-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-7-yl]oxy}phenol (LTS0196456), thalifolin (LTS0202583), (+)-armepavine (LTS0241944), (-)-higenamine (LTS0191904), 4-{[(1r)-6,7-dimethoxy-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-1-yl]methyl}-2-({6-methoxy-1-[(4-methoxyphenyl)methyl]-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-7-yl}oxy)phenol (LTS0275704), (1r)-1-[(4-hydroxy-3-{[(1r)-6-methoxy-1-[(4-methoxyphenyl)methyl]-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-7-yl]oxy}phenyl)methyl]-6-methoxy-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-7-ol (LTS0213252), 5-[(6,7-dimethoxy-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-1-yl)methyl]-2-({6-methoxy-1-[(4-methoxyphenyl)methyl]-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-7-yl}oxy)phenol (LTS0075222), (+)-coclaurine (LTS0259496), dauricine (LTS0229813), 4-[(6,7-dimethoxy-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-1-yl)methyl]-2-({1-[(4-hydroxyphenyl)methyl]-6-methoxy-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-7-yl}oxy)phenol (LTS0186661), 4-[(6,7-dimethoxy-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-1-yl)methyl]-2-({6-methoxy-1-[(4-methoxyphenyl)methyl]-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-7-yl}oxy)phenol (LTS0251766), 1-{[4-hydroxy-3-({6-methoxy-1-[(4-methoxyphenyl)methyl]-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-7-yl}oxy)phenyl]methyl}-6-methoxy-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinolin-7-ol (LTS0059076), lotusine (LTS0050545), higenamine (LTS0113417), 6-methoxy-1-[(4-methoxyphenyl)methyl]-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinoline (LTS0109282).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Organooxygen compounds là methanone, dicyclohexyl- (LTS0069653), dec-3-en-5-one (LTS0233346), (e)-2-hexenal (LTS0207868), diacetone alcohol (LTS0034046), vanilloloside (LTS0157289), (-)-inositol (LTS0047771), (2r,3s,4s,5r,6r)-2-({[(2r,3r,4s,5s,6r)-3,4,5-trihydroxy-6-(hydroxymethyl)oxan-2-yl]oxy}methyl)-6-[(2,6,6-trimethylcyclohex-1-en-1-yl)methoxy]oxane-3,4,5-triol (LTS0154578), arbutin (LTS0210780), 2-({[3,4,5-trihydroxy-6-(hydroxymethyl)oxan-2-yl]oxy}methyl)-6-[(2,6,6-trimethylcyclohex-1-en-1-yl)methoxy]oxane-3,4,5-triol (LTS0266467), 2-(hydroxymethyl)-6-[4-(hydroxymethyl)-2-methoxyphenoxy]oxane-3,4,5-triol (LTS0098044).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Phenol ethers là 4-vinylanisole (LTS0020637).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Phenols là (2e)-3-(4-hydroxy-3-methoxyphenyl)-n-[2-(4-hydroxyphenyl)ethyl]prop-2-enimidic acid (LTS0187051).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Prenol lipids là terpineol (LTS0136148), linalool, (+-)- (LTS0128839), phytol (LTS0031808), α-myrcene (LTS0115731), phytol (LTS0096073), terpinolene (LTS0104525), limonene, (LTS0155981), 4-terpineol (LTS0253733), caryophyllene (LTS0085212), sabinene (LTS0224133), terpinene (LTS0136858), pristane (LTS0181093), (3e)-4-[(1r,4r,6s)-1,4-dihydroxy-2,2,6-trimethylcyclohexyl]but-3-en-2-one (LTS0125788), betulinic acid (LTS0210795), 9-hydroxy-5a,5b,8,8,11a-pentamethyl-1-(prop-1-en-2-yl)-hexadecahydrocyclopenta[a]chrysene-3a-carboxylic acid (LTS0214300), (6s,9r)-vomifoliol (LTS0052786), caryophyllene (LTS0131870), dehydrovomifoliol (LTS0209706).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Proaporphines là pronuciferine (LTS0129107), 10’,11’-dimethoxy-5’-methyl-5’-azaspiro[cyclohexane-1,2’-tricyclo[6.3.1.0⁴,¹²]dodecane]-1’(11’),2,5,8’(12’),9’-pentaen-4-one (LTS0272760).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Purine nucleosides là (2r,3r,4s,5r)-2-(6-aminopurin-9-yl)-5-(methoxymethyl)oxolane-3,4-diol (LTS0028647).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Saturated hydrocarbons là nonadecane (LTS0146180), heptadecane (LTS0038303), pentadecane (LTS0210146), tetradecane (LTS0007753), tetracontane (LTS0049015).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Steroids and steroid derivatives là stigmast-5-en-3-ol, (3β)- (LTS0204616), sitogluside (LTS0201798), 2-{[1-(5-ethyl-6-methylheptan-2-yl)-9a,11a-dimethyl-1h,2h,3h,3ah,3bh,4h,6h,7h,8h,9h,9bh,10h,11h-cyclopenta[a]phenanthren-7-yl]oxy}-6-(hydroxymethyl)oxane-3,4,5-triol (LTS0158828), 1-(5-ethyl-6-methylheptan-2-yl)-9a,11a-dimethyl-1h,2h,3h,3ah,3bh,4h,5h,8h,9h,9bh,10h,11h-cyclopenta[a]phenanthren-7-one (LTS0212002), cycloartenol (LTS0060131), β-sitostenone (LTS0049492), (1r,3as,3bs,9ar,9bs,11ar)-1-[(2r,3e,5s)-5-ethyl-6-methylhept-3-en-2-yl]-9a,11a-dimethyl-1h,2h,3h,3ah,3bh,4h,5h,8h,9h,9bh,10h,11h-cyclopenta[a]phenanthren-7-one (LTS0039266), 1-(5-ethyl-6-methylhept-3-en-2-yl)-9a,11a-dimethyl-1h,2h,3h,3ah,3bh,4h,5h,8h,9h,9bh,10h,11h-cyclopenta[a]phenanthren-7-one (LTS0047688), cycloartenol (LTS0269561).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Sulfonyl halides là hexadecane-1-sulfonyl chloride (LTS0238455).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Tetrahydroisoquinolines là 6,7-dimethoxy-2-methyl-3,4-dihydro-1h-isoquinoline (LTS0059386).

Cấu trúc hóa học của các hoạt chất thuộc nhóm Unsaturated hydrocarbons là α terpinene (LTS0232891), heptadecene (LTS0016494), 1-pentadecene (LTS0248601).